News - Uitspraak vergroot waarde van rechtsbijstandverzekering

Uitspraak vergroot waarde van rechtsbijstandverzekering

Op 7 november 2013 heeft het Europese Hof van Justitie een baanbrekende uitspraak gedaan. Door deze uitspraak is de vrije advocaatkeuze binnen een rechtsbijstandverzekering aanzienlijk uitgebreid. Niet alleen in geval van een procedure mag een verzekerde zijn eigen advocaat kiezen, een verzekerde bepaalt ook zelf of een advocaat überhaupt wordt ingeschakeld. In dit artikel leest u de achtergronden, de voordelen voor verzekerden en de consequenties.

Het recht op vrije advocaatkeuze geldt bij alle type procedures. Dus ook als de kantonrechter of de bestuursrechter er aan te pas moet komen en het niet verplicht is een advocaat te gebruiken voor het voeren van de procedure. Ook heeft een verzekerde vrije keuze als er sprake is van een belangenconflict, dat wil zeggen dat de partij waarmee er een geschil is, dezelfde verzekeraar heeft. Dat heeft het Europees Hof van Justitie onlangs besloten.

Waar ging het om?

Verzekerde Jan Sneller heeft een rechtsbijstandsverzekering bij verzekeraar Reaal, waarvan de dekking werd uitgevoerd door DAS. DAS heeft in haar polis bepaald dat procedures worden behandeld door eigen juristen, tenzij volgens de wet een advocaat verplicht is of DAS het nodig vindt om een advocaat in te schakelen. In een procedure tegen zijn oud-werkgever voor schadevergoeding wegens kennelijk onredelijk ontslag, wil Sneller zich laten bijstaan door een advocaat en de kosten hiervan claimen op zijn rechtsbijstandverzekering. DAS toont zich enkel bereid om zelf rechtsbijstand te verlenen aan Sneller door middel van een eigen werknemer, die geen advocaat is.

De heer Sneller is het hier niet mee eens en start een kort geding tegen DAS. Zowel de Voorzieningenrechter in Amsterdam als het Gerechtshof in Amsterdam wijzen zijn vordering af. De heer Sneller stelt vervolgens cassatie in tegen het arrest van het Gerechtshof en de Hoge Raad heeft bij arrest van 28 september 2012 zogeheten prejudiciële vragen gesteld aan het Europese Hof van Justitie over de verenigbaarheid van de polisvoorwaarden met het Europees recht.

Vragen aan Het Hof van Justitie van de Europese Unie

De Hoge Raad stelt het Europese Hof de volgende twee vragen:

  1. Laat de Europese richtlijn over rechtsbijstandverzekeringen toe dat een (rechtsbijstand)verzekeraar in zijn polisvoorwaarden bedingt dat de kosten van rechtsbijstand van een door de verzekerde vrij gekozen advocaat slechts onder de dekking vallen indien de verzekeraar van mening is dat de behandeling van de zaak aan een externe rechtshulpverlener moet worden uitbesteed?
  2. Maakt het voor de beantwoording van deze vraag verschil of voor de desbetreffende gerechtelijke of administratieve procedure rechtsbijstand wel of niet verplicht is?

Het Hof beantwoord de eerste vraag ontkennend, met als argumentatie dat:

  • uit de beweegredenen bij de invoering van de richtlijn duidelijk volgt dat de verzekerde ‘zelf zijn advocaat moet kunnen kiezen’;
  • de Richtlijn beoogt de belangen van verzekerden ruim te beschermen;
  • het recht op vrije advocaatkeuze niet betekent dat verzekeraars in het geheel geen beperkingen mogen stellen aan de kosten. Verzekeraars hoeven de kosten niet volledig te dekken, mits het voor de verzekerde in de praktijk niet onmogelijk wordt een redelijke keuze te maken.

Ook de tweede vraag beantwoordt het Hof ontkennend, omdat de richtlijn een algemene strekking en bindend karakter heeft. Het bestaan en de reikwijdte van het recht op de vrije advocaatkeuze zijn daarom niet afhankelijk van nationale regels voor de vertegenwoordiging in rechte.

Wat betekent deze beslissing in de praktijk?

Het gevolg van deze uitspraak is dat niet de verzekeraar, maar de verzekerde het voortaan voor het zeggen heeft. Dat een verzekerde zelf zijn advocaat mocht kiezen was eerder al bepaald. Het Hof vond dit echter niet ver genoeg gaan. Indien een procedure nodig is, ligt ook de keuze óf een advocaat wordt ingeschakeld in handen van de verzekerde. Dat geldt ook indien een advocaat in een bepaalde zaak niet vereist is. De verzekeraar mag niet meer weigeren de kosten van deze advocaat te betalen met een beroep op de polisvoorwaarden.

De uitspraak strekt zich overigens verder dan alleen vrije keuze van een advocaat: dit mag ook een andere ‘rechtens bevoegde deskundige’ zijn. Stel dat een verzekerde over een juridisch onderlegde buurman beschikt en het komt tot een procedure waarbij een advocaat niet verplicht is. Dan mag de verzekerde zich bij deze procedure laten bijstaan door de buurman. De verzekeraar moet ook deze kosten vergoeden.

Voor de verzekeraar betekent deze uitspraak dat zij bijstand door een advocaat niet meer mogen weigeren op basis van de polisvoorwaarden. Dit heeft grote gevolgen voor de verzekeraars, die naar eigen opgaaf in Nederland 3.000.000 particulieren en 400.000 ondernemingen als klant hebben en jaarlijks 400.000 geschillen behandelen. Als polishouders vaker een externe advocaat inschakelen, zullen de kosten voor rechtsbijstand waarschijnlijk sterk stijgen, en daarmee ook de premies. Te verwachten is dat verzekeraars hun voorwaarden zullen aanpassen.

Grotere toegevoegde waarde rechtsbijstandverzekering

Het blijft noodzakelijk dat de rechtsbijstandverzekeraar vooraf instemt met het voeren van een procedure. Want pas dan ontstaat de vrije advocaatkeuze. Het is mogelijk dat de verzekeraar geen heil ziet in een procedure vanwege het geringe belang van de zaak of omdat de verzekeraar de zaak niet kansrijk acht. De verzekeraar zal in principe ook altijd eerst proberen om de zaak buiten de rechter om te schikken. Verder blijven de advocaatkosten polissen vaak vergoed tot een bepaald maximum.

Uiteraard kan de situatie ontstaan dat de rechtsbijstandverzekeraar geen procedure wil starten, maar een verzekerde wel. Dan is conform de meeste polisvoorwaarden de ‘geschillenregeling’ van toepassing. Dat betekent dat de verzekeraar op eigen kosten haar juridische zienswijze voorlegt aan een, meestal door verzekerde zelf te kiezen, advocaat. Deze advocaat geeft een onafhankelijk oordeel over de verdere behandeling van het conflict. De verzekeraar is gebonden aan het oordeel van de advocaat. Dus als de advocaat een procedure kansrijk acht, dan heeft een verzekerde in principe het recht op vrije advocaatkeuze.

Naast particulieren kiezen ook steeds meer ondernemers er voor om een rechtsbijstandverzekering af te sluiten. Omdat met name bij ondernemers de gerede kans bestaat dat zij ooit in een juridisch conflict terechtkomen, is het het overwegen waard om het risico van de juridische kosten af te dekken met een dergelijke verzekering. Het Hof staat bij een rechtsbijstandverzekering duidelijk aan de kant van de verzekerde. In het geval van een procedure is het de verzekerde die de beslissingen maakt en zijn eigen rechtsbijstand kiest. De verzekeraar mag dit niet afwijzen met een beroep op zijn polisvoorwaarden en zal de kosten van de bijstand daarom in alle procedures dienen te vergoeden. Dit geldt ook indien een advocaat niet vereist is.

Een verzekerde wordt zo de mogelijkheid geboden om in elke procedure die bijstand te kiezen waarbij hij zich het beste voelt. Kortom, meer toegevoegde waarde van een rechtsbijstandverzekering.

Datum van publicatie: 4 March 2014